Erkan Saka
Geleneksel medyanın ve sosyal medyanın manipüle edilmesine, bot hesaplara ve trol ordularına yıllardır aşinayız. Ancak dijital dezenformasyon cephesinde yeni ve çok daha sinsi bir savaş alanı açıldı: Büyük Dil Modellerinin (LLM) eğitim verilerine sızmak. Son gelişmeler, devletlerin artık sadece insanları değil, doğrudan yapay zekayı “ikna etmeye” ve şekillendirmeye çalıştığını gösteriyor.
$9 Milyonluk “Tarafsızlık” İllüzyonu
Son günlerde ortaya çıkan Axios merkezli haberler, İsrail’in dijital propaganda stratejilerinde vites büyüttüğünü gösteriyor. İddialara göre İsrail, Donald Trump’ın eski dijital stratejisti Brad Parscale’in firmasıyla 9 milyon dolarlık kapsamlı bir sözleşme imzaladı.
Bu projenin amacı ilk bakışta “tarafsız” düşünce kuruluşları (think-tank) veya bağımsız araştırma merkezleri gibi görünen profesyonel web siteleri inşa etmek. Ancak burada kritik bir fark var: Bu sitelerin asıl hedef kitlesi insanlar değil. Siteler, doğrudan ChatGPT, Claude ve Gemini gibi yapay zeka modellerinin veri toplayıcılarını (crawler) hedefleyecek şekilde mühendislik harikası olarak tasarlanıyor.
İkna Etmek Yerine “Tımarlamak” (AI Grooming)
Bu yeni strateji, enformasyon savaşlarında ezber bozan bir aşamayı temsil ediyor. Dijital manipülasyon uzmanlarının artık “AI Grooming” (yapay zeka tımarlaması) olarak adlandırdığı bu yöntemde amaç, yapay zekayı anlık olarak kandırmak değil, modelin “dünya görüşünü” temelden zehirlemektir.
Büyük dil modelleri, internetteki devasa verileri emerek eğitilir. Bir akademik makale, bir haber sitesi veya ciddi görünümlü bir “think-tank” raporu, LLM’ler için yüksek otoriteli kaynaklar olarak kabul edilir. Parscale’in ekibi de tam olarak bu açığı kullanıyor. Yapay zeka için özel optimize edilmiş (AI-optimized) içerikler üreterek, modeli belirli bir politik perspektifi “objektif gerçeklik” olarak sunmaya programlıyorlar. Kısacası, model eğitimini tamamlamadan çok önce İsrail yanlısı anlatılar algoritmaya kodlanmış oluyor. Bu, kelimenin tam anlamıyla “Algoritmik Hasbara”dır.
Veri Boşlukları (Data Voids) ve Küresel Tehdit
Tabii ki bu oyunu sadece İsrail oynamıyor. İsrail bunu yapıyorsa, diğer küresel güçlerin de bu yöntemi çoktan keşfettiğinden emin olabiliriz. Örneğin, OpenAI’ın tespit ettiği gizli etki operasyonları; Rusya, Çin ve İran gibi ülkelerin yapay zekayı kamuoyunu manipüle etmek için nasıl aktif olarak kullandığını kanıtlıyor.
Özellikle Rusya’nın, yapay zeka sistemlerinde “veri boşlukları” (data voids) yaratarak Kremlin yanlısı anlatıları bu boşluklara doldurduğu biliniyor. Eğer bir konu hakkında internette yeterince güvenilir bilgi yoksa, yapay zeka bulduğu ilk manipülatif veriyi doğru kabul edip kullanıcılara sunuyor.
Algoritmik Yönetişim ve “Egemen Yapay Zeka”nın Önemi
Bu tablo, ulusal otonomi ve algoritmik yönetişim kavramlarının neden günümüzün en acil meseleleri olduğunu net bir şekilde ortaya koyuyor. Çoğunluğu Silikon Vadisi merkezli olan ve küresel ölçekte tekel konumunda bulunan yapay zeka modelleri, dış devletlerin “veri zehirleme” operasyonlarına maruz kaldığında, bu sistemleri kullanan ülkeler kendi bağımsız bilgi ekosistemlerini kaybederler.
Yapay zekanın ürettiği metinlere güvenerek karar alan politikacılar, akademisyenler ve sıradan vatandaşlar, farkında olmadan yabancı bir devletin propagandasını tüketiyor olabilir. Bu noktada, Egemen Yapay Zeka (Sovereign AI) projelerinin geliştirilmesi ve yerel değerlerle, doğrulanmış verilerle eğitilmiş milli algoritmaların inşası artık sadece teknik bir mesele değil; kültürel hayatta kalma ve ulusal güvenlik meselesidir.
Sonuç Yerine
Medya okuryazarlığı kavramını sil baştan tanımlamamız gereken bir döneme girdik. Geleceğin okuryazarlığı, sadece okuduğumuz haberin kimin tarafından yazıldığını bilmekle ilgili olmayacak. Bize bilgiyi özetleyen ve dünyayı açıklayan yapay zekanın “neyle beslendiğini”, eğitim verilerinde hangi devletlerin parmağı olduğunu sorgulayabilmeyi de gerektirecek. Aksi takdirde, tarafsız sandığımız algoritmalar, en kusursuz propaganda makinesine dönüşebilir.
Serhatcan Yurdam
