Erkan Saka
Silikon Vadisi yeni bir teknoloji dalgasıyla çalkalanıyor: Yapay Zeka (AI). ChatGPT, Claude ve Gemini gibi büyük dil modelleri her gün manşetleri süslerken, bu devrimin gölgesinde kalan, pek konuşulmayan bir yan etki var: Aile dinamikleri üzerindeki tahrip edici etkisi. Son günlerde WIRED dergisinde yayımlanan çarpıcı bir makale, bu durumu “Yapay Zekanın Hüzünlü Eşleri” (Sad Wives of AI) kavramıyla gündeme taşıdı.
Makale, özellikle San Francisco Körfez Bölgesi’nde (Bay Area) yaşayan, eşleri yapay zeka sektörüne derinden dalmış (veya dalmak isteyen) kadınların yaşadığı psikolojik krize odaklanıyor. Görünen tablo şu: Erkek, yapay zeka trenini kaçırmamak için gece gündüz kod yazıp, yeni modelleri denerken, eşi geriye kalan her şeyle; evle, çocuklarla ve artan yalnızlık hissiyle baş başa kalıyor.
İki Bebek: Biri İnsan, Diğeri Dil Modeli
Makalenin yazarı Alessandra Ram, kendi deneyimini oldukça çarpıcı bir anekdotla paylaşıyor. Gece yarısı 10 aylık bebeğiyle ilgilenirken, farklı bir şehirde olan eşinin heyecanla arayıp yapay zeka modeli Claude Code’daki bir gelişmeyi göstermek istemesi bardağı taşıran son damla oluyor. Yazar durumu şöyle özetliyor: “Artık bu evde iki bebek var: Küçük bir insan yavrusu ve büyük bir dil modeli. İkisi de sürekli ilgi istiyor. İkisi de bizi gece 2’de ayakta tutuyor.”
Teknoloji Balonlarının Tanıdık Hikayesi: “İdeal Çalışan” Tuzağı
Bu durum aslında sadece yapay zeka ile ilgili değil. Rutgers Üniversitesi’nden çalışma ekonomisti Yana van der Meulen Rodgers, yaşananların bir “işgücü piyasası hikayesi” olduğunu belirtiyor. Sanayi Devrimi’nden, Altına Hücum’a, “Dotcom” balonundan bugüne; her büyük teknolojik atılım, her şeyini bu dalgaya veren bir figür yaratır. Ekonomistlerin “ideal çalışan” dediği bu figür, fırsatı kaçırma korkusuyla (FOMO) sürekli çalışır. Ancak bu durum, evde kalan partnere daha az zaman, ev içi emeğe daha az katkı anlamına gelir.
Cinsiyetçi Bir Uçurum mu Doğuyor?
İşin daha da düşündürücü boyutu, bu yükün eşitsiz dağılımı. Yapay zeka alanında çalışanların %71’i erkek. Daha geniş bir perspektiften bakıldığında, kadınların üretken yapay zekayı kullanma olasılığı erkeklere göre yaklaşık %20 daha düşük. Bunun sebebi kadınların yetersizliği değil, eğitim veya sağlık gibi yapay zekanın şu an için daha az nüfuz ettiği sektörlerde daha yoğun çalışmaları.
Bu durum iki farklı tehlike yaratıyor: Birincisi, yapay zeka patlamasının getireceği potansiyel finansal ödüllerden kadınların daha az yararlanması. İkincisi ise ev içi emeğin ve bakım sorumluluğunun giderek daha fazla kadınların omuzlarına yüklenmesi.
Terapistlerin Gözünden “Yapay Zeka Evlilikleri”
Makalede görüşlerine yer verilen bir terapist, danışanlarının çoğunun eşleri yapay zeka sektöründe çalışan kadınlar olduğunu ve bu durumun ilişkileri nasıl yıprattığını anlatıyor. Evde sınırların kalkması, eşin sürekli başka bir dünyada (“prompt’lar, benchmark’lar dünyası”) olması ve kadının bu gerçeklikle başa çıkmak zorunda kalması, sessiz ama derin bir öfke birikimine yol açıyor.
Daha da ironik olanı, bu stresli ve rekabetçi ortamda başarılı olamayıp işi bırakan veya işten çıkarılan erkeklerin eve döndüklerinde yaşadıkları depresyon. Bu kez de eşler, hem kendi hayatlarını sürdürmek hem de eşlerinin psikolojik çöküntüsünü yönetmek zorunda kalıyorlar.
İnovasyonun Bedelini Kim Ödüyor?
Silikon Vadisi’nin devasa billboard’larında sürekli yeni bir yapay zeka aracının tanıtımı yapılırken, evlerin içinde sessiz bir kriz yaşanıyor. Teknoloji dünyası geleceği inşa ederken, o geleceğin maliyetini sıklıkla geride bırakılanlar ödüyor. “Yapay Zekanın Hüzünlü Eşleri”, bize her devrimin görünmeyen bir insani bedeli olduğunu ve teknolojinin sadece ekranlarımızı değil, en temel
