Erkan SakaSilikon Vadisi’nin dev teknoloji şirketleri ve milyarder patronları uzun yıllar boyunca dünyayı “özgürleştirme”, “bağlantılı kılma” ve “teknolojik ilerleme” vaatleriyle kendilerini sundular. Ancak bugün Elon Musk, Peter Thiel, Marc Andreessen ve Sam Altman gibi figürlerin siyasi ve ekonomik güçlerini birleştirerek demokrasiyi açıkça hiçe sayan radikal bir çizgiye kaydıkları tartışılıyor. Gazeteci ve eski siyasi danışman Gil Durán, yeni kitabı “The Nerd Reich: Silicon Valley Fascism and the War on Democracy” ile teknoloji oligarklarının kurduğu bu yeni siyasal düzeni “Tekno-Faşizm” (Technofascism) olarak adlandırıyor.
Konunun arka planını aktaran The Guardian’daki kapsamlı Steve Rose söyleşisinde Durán, Elon Musk’ın sahibi olduğu X platformunda Palantir şirketinin 22 maddelik askeri ve teknolojik manifestosuna sadece “TLDR: Faşizm” yanıtı verdiği için hesabının askıya alındığını anlatıyor. Kendisini “özgür ifade mutlakiyetçisi” olarak tanımlayan Musk’ın bu hamlesi, teknoloji elitlerinin eleştiriye ve demokratik denetime gösterdiği tahammülsüzlüğün küçük bir simgesi.
“Nerd Reich”: Tekno-Üstünlükçülük ve Otoriterleşme
Gil Durán; Umberto Eco ve Robert Paxton gibi bilim insanlarının faşizm tanımlarından yola çıkarak Silikon Vadisi elitlerinin çizdiği rotanın aşırı sağcı otoriter hareketlerle tam anlamıyla örtüştüğünü savunuyor. Durán’a göre bu “Tekno-Faşizm” yapısı iki temel ayak üzerinde yükseliyor:
- Aşırı Sağcı Siyasetle İttifak: Teknoloji devlerinin kurucu patronları, kamu denetim mekanizmalarını felç etmek, vergi yükümlülüklerinden kaçınmak ve devasa devlet/savunma ihalelerini alabilmek için aşırı sağcı ve popülist siyasi aktörlerin en büyük finansörü haline geldi.
- Tekno-Üstünlükçülük (Tech Supremacy): “Teknolojik tekillik”, yapay zeka tarafından yönetilen transhümanist bir gelecek, uzay kolonileşmesi ve hiper-hızlandırmacılık (accelerationism) uğruna mevcut toplumun, iş gücünün ve demokratik kurumların feda edilebileceği inancı.
Bu zihniyetin tehlikelerine dikkat çeken Cory Doctorow’un yapay zeka balonu ve patron fantezileri üzerine analizleri de Durán’ın tezlerini doğruluyor. Doctorow, patronların milyarlarca doları kamu yararına değil, insanlığı devre dışı bırakan kontrolsüz fantezilere harcadıklarını vurguluyor.
İdeolojik Kökler: “Sovereign Individual” ve Curtis Yarvin
Durán kitabında, Silikon Vadisi’ni kuşatan bu ideolojik dönüşümün rastlantı olmadığını, 1990’lardan bu yana beslenen iki temel kaynağa dayandığını belgeliyor:
- The Sovereign Individual (1997): James Dale Davidson ve William Rees-Mogg imzalı bu kitap, internet ve kripto gibi dijital araçların ulus devletleri işlevsizleştireceğini ve dünyayı kuralsız, vergisiz, aşırı zengin “egemen bireylerin” yöneteceği post-demokratik bir geleceği öngörüyordu. Peter Thiel gibi isimlerin başucu kitabı olan bu anlayış, günümüzde Balaji Srinivasan’ın savunduğu “Ağ Devletleri” (Network States) konseptine dönüştü.
- Curtis Yarvin ve “Karanlık Aydınlanma” (Dark Enlightenment): Neoreaksiyoner blok yazarı Yarvin, liberal demokrasinin başarısız olduğunu ve devletlerin tıpkı şirketler gibi tek bir “CEO / Diktatör” tarafından yönetilmesi gerektiğini savunuyor. Yarvin’in bürokrasiyi tamamen tasfiye etme (“RAGE” projesi) çağrıları, bugün kamu kurumlarının işlevsizleştirilmesi politikalarının doğrudan ilham kaynağı.
Demokratik Boşluk ve Siyasetin Bağımlılığı
Durán, Silikon Vadisi milyarderlerinin sadece muhafazakarları değil, Demokratları da sermaye bağımlılığı üzerinden kontrol ettiğini ifade ediyor. Yazar ve düşünür Ece Temelkuran’ın küresel otoriterleşme ve faşizm dalgasına karşı uyarılarında altını çizdiği gibi, kurumsal siyasetin felç olduğu anlarda sivil toplumun, bağımsız araştırmacıların ve dijital medya okuryazarlarının ses çıkarması hayati önem taşıyor.
Veri ve Algoritma Üzerindeki Oligarşiye Karşı Ne Yapmalı?
Silikon Vadisi oligarklarının devasa veri merkezleri, yapay zeka modelleri ve savunma sanayii sözleşmeleri üzerinden elde ettikleri güç, artık basit bir pazar payı meselesi değil, ulus-ötesi bir egemenlik iddiasıdır. Şirketlerin kamu kaynaklarını emmesine, istihdamı tehdit eden kontrolsüz teknoloji dayatmalarına ve dijital sansüre karşı toplumların geniş çaplı bir kamusal direnç hattı örmesi gerekiyor.
Gil Durán’ın ifadesiyle: “Eğer sesimizi çıkarıp mücadele etmezsek; ne bir demokrasimiz, ne bir ekonomimiz, ne de bir geleceğimiz kalacak.”
