Erkan Saka
Rusya-Ukrayna savaşı, geleneksel cephelerin ötesine geçerek dijital altyapıları ve yeni medya ekosistemini de doğrudan şekillendirmeye devam ediyor. Geçtiğimiz günlerde dijital kültür ve dezenformasyon ekosistemini yakından ilgilendiren çarpıcı bir gelişme yaşandı. Gelen haberlere göre Ukrayna’nın insansız hava araçları (İHA), “Rusya’nın Google’ı” olarak bilinen Yandex’in en büyük veri merkezlerini hedef aldı ve bunun sonucunda Rus bot trafiğinde çok dramatik bir düşüş yaşandığı raporlandı.
Fiziksel Saldırılarla Dijital Hedefler: Yandex Veri Merkezleri Çöküyor
Son günlerde Ukrayna, Moskova’nın Kiev’deki veri merkezlerine yönelik bombalamalarına misilleme olarak Yandex’in sunucu altyapılarına ardı ardına operasyonlar düzenledi. Kyiv Independent’ın aktardığı detaylara göre, 8 Ekim’de Ryazan bölgesindeki Sasovo’da, 9 Ekim’de Kaluga’da ve son olarak 11 Ekim’de Vladimir bölgesinde bulunan kritik Yandex veri merkezleri vuruldu. Bu tesislerin içinde üst düzey süper bilgisayarlar ve dijital lojistiği sağlayan devasa sunucu ağları barınıyordu. Kyiv Post’un haberleştirdiği üzere, saldırılar sonrası Yandex Cloud dâhil olmak üzere seksenin üzerinde servis çöktü veya askıya alındı. Yandex, harita servislerinden veri merkezlerinin konumlarını silmek zorunda kaldı.
Cloudflare Verileri: Botlar Gerçekten Sustu mu?
SosyalKafa’da sık sık dijital manipülasyon, propaganda ağları ve sosyal botların kamuoyu üzerindeki etkilerinden bahsediyoruz. Bu fiziksel saldırıların en ilgi çekici sonucu siber uzaydaki yankısı oldu. İnternet trafiği analizleriyle bilinen Cloudflare’in verilerine göre, saldırıların ardından Yandex ağlarından gelen otomatik HTTP isteklerinde (genel adıyla bot trafiğinde) inanılmaz bir çöküş yaşandı. Trafik oranlarının, zirve noktasından %0.4 ila %0.3 seviyelerine kadar gerilediği belirtiliyor.
“Cloudflare Radar verilerinde, Yandex’e ait otonom sistemlerden (AS13238) çıkan bot ve otomatik script trafiğinde aniden büyük bir kesinti oluştu.”
Dezenformasyonun Sonu mu, Yoksa Sadece Kısa Bir Kesinti mi?
Peki bu devasa veri merkezi çökmeleri, Kremlin destekli dezenformasyonun ve troll ağlarının sosyal medyadan tamamen silindiği anlamına mı geliyor? Defence24 platformunda yer alan analizler, bot trafiğindeki bu radikal düşüşün manipülatif içerikleri veya propagandayı anında bitirmeyeceğini öne sürüyor. Çünkü sosyal medya platformlarında dezenformasyon faaliyetleri yürüten ağların büyük kısmı, doğrudan Yandex altyapısı yerine Batılı VPN’ler ve dağıtık ağlar üzerinden çalışmaya devam edebiliyor.
Öte yandan, konuya daha şüpheci yaklaşan RFE/RL teknoloji uzmanları da Cloudflare verilerindeki “otomatik bot” düşüşünün, politik dezenformasyon botlarından ziyade ağırlıklı olarak interneti tarayan ağ tarayıcı (crawler) yazılımları veya otomatik sistem güncellemelerinden kaynaklanabileceğine işaret ediyor. Yine de bu kesintinin, dijital altyapıya vurulan ağır bir darbe olduğu ve iletişim-kontrol sistemlerini zorladığı açık.
Yeni Medya, Kırılgan Altyapılar ve Otonomi Arayışı
Bu gelişmeler bize siber savaşın artık sadece kodlardan ve hackleme eylemlerinden ibaret olmadığını; fiziksel sunucuların ve devasa veri merkezlerinin imhasıyla enformasyon akışının nasıl felç edilebileceğini gösteriyor. Veri merkezleri, sivil ve askeri sınırlar arasında giderek grileşen alanlar haline gelmiş durumda.
Kendi dijital otonomimizi güçlendirecek Egemen Yapay Zeka (Sovereign AI) modelleri ve ulusal teknolojik altyapılarımız üzerine düşünürken, bu devasa “bilgi tarlalarının” aslında ne kadar kırılgan fiziksel hedefler olduğunu bir kez daha anlıyoruz. Görünen o ki, cephelerde ateşlenen İHA’lar, yeni medyanın ve dijital kültürün görünmez altyapılarını da derinden sarsmaya devam edecek.
