baharogudur7Instagram, youtube, diziler, reklamlar, dijital feminizm kadınları nasıl temsil ediyor ?
Dijital kültür artık kadınların hem görünürlüğünü hem de temsil biçimlerini belirleyen en güçlü alanlardan biri. Bir yanda, Instagram ve Snapchat’teki kusursuz filtreler, estetik trendleri, influencer kültürü, kadın bedenini ve toplumsal normları stereotipleştiren reklamlar ve modern dünya gözünden kadınlar; Bir yanda ise, kadınların eşitlik ve politik mücadelelerini kitlelere yayması ve dayanışma seslerini duyurabilmesi… İki uç arasında gidip gelen gerçeklik ; Nesneleşme ve Güçlenme.
Tam da bu noktada, kadın temsilinin artık yalnızca kültürel normlarla değil, dijital platformların görünmez işleyişiyle de şekillendiğini görüyoruz. Platformların kimin görünür olacağını belirleyen algoritmaları, sansür politikaları ve öneri sistemleri… Tüm bu dijital mekanizmalar ve algoritmik feminizm kadın bedeni ve kimliği üzerindeki toplumsal ve kültürel normların dijitale taşınmasında çok etkili. Algoritmalar tarafsız değildir ve yalnızca içerik sıralamazlar, kadınların dijital kültürde nasıl görünüp temsil edileceğini belirlerler. Sosyal medya platformları, dijital uygulamalar ve arama motorlarının kullandığı algoritmaların toplumsal cinsiyet açısından nasıl önyargılar ürettiğini ortaya koyarlar.
Bu durum feminist kuramda ‘male gaze’ (erkek bakışı) olarak tanımlanan, kadınların erkek izleyicinin arzusuna göre temsil edilmesi mantığının dijital formda yeniden üretilmesine yol açıyor. Artık bakışın sahibi sadece erkekler değil aynı zamanda onları destekleyen platformların algoritmaları. Tüm bu teorik çerçevenin yanında, dijital platformlar ve medya içerikleri kadın temsilini yalnızca yeniden üretmekle kalmıyor; kimi zaman bu temsili manipüle ederek derinleştiriyor. İşte dijital kültürde kadınların nasıl görünür kılındığını -ve nasıl görünmezleştiğini- somut örneklerle görmek mümkün. Örneğin ; dijital platformlar veya reklamlarda kadınlar daha çok temizlik ürünleri, bakım ürünleri veya ev içi işlere dair görüntülerle bağdaştırılırken, erkekler ise otomotiv, finans veya teknolojik reklamlarla bağdaştırılıyor. Ayrıca birçok platformda ‘ideal kadın bedeni’ olarak kodlanmış görüntüler, cinselleştirilmiş kadın temsilleri ve gençlik, incelik, makyaj ve estetik trendleri yine ‘male gaze’ (erkek bakışı)’nın dijital versiyona taşındığını gözler önüne sermiş oluyor. Böylece, kadın temsilleri giderek tek bir norma sıkışıyor.
Ancak dijital kültürde kadınlar sadece önyargılar ve normlarla temsil edilmiyor, tüm baskıların, stereotiplerin, sınırların ve önyargıların bulunduğu bu temsil aynı zamanda dayanışma ve güçlenmeylede şekilleniyor. Dijital kültürde kadın yalnızca nesneleştirilen bedenler olarak değil, kendi sözünü kuran, bilgi üreten, politik aktivizm ve dayanışma inşa eden özneler olarak var oluyorlar. Dijital kültür, tüm bu baskıcı yönlerine rağmen, kadınların sesini duyurmak için daha önce hiç olmadığı kadar büyük bir alan sunuyor. İlk olarak kadın dayanışma ağlarının dijitalde güçlenmesi kadın dayanışmasının hem görünürlüğünü hem de örgütlenme kapasitesini çok fazla genişletmiştir. Sosyal medya platformları, kadınların deneyimlerini paylaşabildiği, hukuki süreçlerini, taciz ve mobbing vakalarını görünür kılabildikleri, güçlü dayanışma alanları haline geldi. Mor Çatı’nın dijital destek mekanizmaları veya üniversiteli feminist toplulukların instagram ya da Twitter örgütlenmeleri bu alanardan bazılarına örnek olarak sunulabilir.
Bunun yanında sosyal medyada feminist dijital aktivizm gün geçtikçe görünür hale gelen alanlardan biri olmuştur. Dijital aktivizm; kadınların sesinin, öfkelerinin, itirazlarının ve taleplerinin geleneksel medyada bulamadığı yeri doldurur. Bu görünürlüğe, kadınların uğradıkları taciz vakalarını ifşa edebildikleri #MeToo hareketi, kadın cinayetlerine karşı en güçlü dayanışma yasalarından biri olan #İstanbulSözleşmesiYaşatır ve Türk kadınlarının başlatmış olduğu siyah-beyaz fotoğraf paylaşımı ile şiddet karşıtı dayanışmayı dünya çapında gündem haline getiren #ChallengeAccepted akımı örnek olarak sunulabilir.
Bu kampanyaların ortak noktası, kadınların kendi hikâyelerini anlatabilmeleri, şiddeti ifşa edebilmeleri ve toplumsal cinsiyet eşitsizliğine karşı hızlı bir mobilizasyon yaratabilmeleridir. Dijital feminist aktivizm, kadınların yalnızca mağduriyetlerini değil, aynı zamanda politik güçlerini, öfkelerini ve kolektif mücadele biçimlerini görünür kılar.
Tuğba Tura
Metin Temizel