Erkan Saka
İnternetin en büyük ve en çok ziyaret edilen bilgi kaynağı olan Wikipedia, uzun yıllardır “kâr amacı gütmeyen”, “topluluk odaklı” ve “bağımsız” bir platform olma imajını koruyordu. Ancak Mayıs 2026’da yaşanan sarsıcı gelişmeler, platformun arkasındaki dev yapı olan Wikimedia Vakfı’nın (Wikimedia Foundation – WMF), Silikon Vadisi’nin acımasız kapitalist pratiklerini benimsediği yönünde ciddi tartışmalara yol açtı.
SosyalKafa olarak yakından takip ettiğimiz dijital emek ve açık kaynak dünyasında, son dönemde Wikipedia cephesinde yaşanan “sendika kırma” (union-busting) girişimleri, dijital ekosistemin geleceği için tehlike çanlarının çaldığını gösteriyor.
Sendikalaşmaya Karşı İşten Çıkarmalar: “Kapitalist Bir Hamle”
Krizin fitili, Wikimedia Vakfı’nın MediaWiki platformunun 2003’ten beri baş geliştiricisi olan ve vakfın ilk tam zamanlı çalışanı unvanını taşıyan Brooke Vibber’i aniden işten çıkarmasıyla ateşlendi. Sadece bir hafta sonra, vakıf “Community Tech” (Topluluk Teknolojisi) ekibini tamamen dağıttığını duyurdu. Bu departman, doğrudan gönüllü editörleri dinleyen, onların Community Wishlist (Topluluk İstek Listesi) üzerinden ilettiği ihtiyaçlara göre araçlar geliştiren, gönüllülerle yönetim arasındaki en sağlam köprüydü.
Peki bu eşzamanlı tasfiyelerin ortak noktası neydi? Hem Vibber hem de Community Tech ekibindeki mühendisler, vakıf içindeki sendikalaşma hareketinin (Wiki Workers United) en aktif öncüleriydi.
Wikipedia Library’nin kurucusu ve Wikimedia camiasının tanınan isimlerinden dijital aktivist Jake Orlowitz, kaleme aldığı makalelerde bu durumu sert bir dille eleştiriyor. Orlowitz, “Wikipedia Is Doing the Capitalist Thing” (Wikipedia Kapitalistçe Davranıyor) ve “Wikipedia Runs on People, It Shouldn’t Run Over People” (Wikipedia İnsanlar Sayesinde Yürür, Onları Ezmemeli) başlıklı yazılarında, Wikimedia Vakfı’nın dev teknoloji şirketlerinin “işçi karşıtı oyun kitabını” uyguladığını belirtiyor. Orlowitz’e göre yaşananlar; sistemi ayakta tutan tecrübeli mühendisleri ve sendika örgütleyicilerini aynı anda kapı dışarı eden klasik bir “Big Tech” (Dev Teknoloji Şirketleri) taktiğinden ibaret. Meta, Google ve Twitter’ın izlediği yola, şimdi de Wikipedia girdi.
Para Sorunu Mu Yoksa Güç Gösterisi Mi?
Peki Wikimedia Vakfı’nın ekonomik durumu mu kötü? Rakamlar bunun tam aksini söylüyor. Verilere göre vakıf, son mali yılı 208.6 milyon dolar gelirle kapattı ve kasasında 296.6 milyon dolarlık devasa bir nakit rezervi bulunduruyor. Bu, vakfın dışarıdan tek bir kuruş bağış almasa dahi 17 aydan fazla bir süre faaliyetlerine devam edebileceği anlamına geliyor.
Bunun da ötesinde, vakıf son dönemdeki yapay zeka (AI) furyasından ciddi ve kârlı bir gelir kalemi yaratmış durumda. Google, OpenAI ve Anthropic gibi yapay zeka devlerinin kendi modellerini eğitmek için başvurdukları devasa verileri sunan Wikimedia Enterprise, gelirlerini bir önceki yıla göre %148 oranında artırarak 8.3 milyon dolar kâr seviyesine ulaştı. Yani ortada bütçe kesintisini veya “tasarrufu” gerektirecek bir durum yok. Orlowitz’in de altını çizdiği gibi; mesele para değil, mesele işçilerin söz hakkı talep eden güçlü bir sendikaya dönüşmesinin vakıf yönetimini rahatsız etmesi.
Gönüllüler Greve Gidiyor: Topluluk Desteği Büyüyor
Wikimedia Vakfı’nın (WMF) aldığı kararlar, sadece maaşlı çalışanları değil, Wikipedia’nın var olma sebebi olan binlerce “gönüllü editörü” de ayağa kaldırdı. Sitenin içeriklerini oluşturan, düzenleyen ve denetleyen gönüllüler, tarihte ilk defa maaşlı vakıf çalışanlarıyla bu boyutta bir dayanışma göstererek harekete geçti.
Onlarca sayfa yöneticisi (admin) ve teknik gönüllü, “Wiki Workers United” ile dayanışma dilekçesi imzaladı. Eğer işten çıkarılan çalışanlarla ilgili adımlar atılmaz ve sendika talepleri dinlenmezse; editörler tam kapsamlı bir editöryel grev başlatmayı tartışıyor. Bot operatörleri otomatik vandalizm filtrelerini (kötü niyetli değişiklikleri engelleyen sistemleri) kapatmayı önerirken, birçok kişi sitedeki gönüllü çalışmasını askıya alma tehdidinde bulunuyor. Böylesi bir grev eylemi, internetin en büyük bilgi havuzunun çok kısa sürede dezenformasyon, yalan haber ve spam ile kirlenmesi anlamına geliyor.
“İyilik Gücü” Olmaktan Çıkmak
Wikimedia Vakfı, yirmi yıl boyunca okurlarına, bağışçılarına ve tüm dünyaya “Biz diğer teknoloji devleri gibi değiliz, kâr gütmeyen bir iyilik gücüyüz” diyerek pazarlama yaptı. Ancak vakfın bugün, işçilerin hak taleplerini bastırmak için adeta bir Silikon Vadisi holdingi edasıyla üstten inme kararlar alması, bu imajın yavaş yavaş çökmesine neden oluyor.
Bilginin herkes için özgürleşmesini ve demokratikleşmesini savunan bir yapının, kendi mutfağında demokrasiyi ve çalışan/gönüllü haklarını reddetmesi tarihe geçecek bir tezat. Önümüzdeki günler, yalnızca Wikipedia’nın kaderini değil, açık kaynak projelerinde gönüllü ile yönetici sınıf arasındaki güç savaşının nereye evrileceğini de hepimize gösterecek.
