Erkan Saka
Son günlerde Wired dergisinde yayımlanan ve sızdırılan iç istihbarat belgelerine dayanan kapsamlı bir haber, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki federal güvenlik birimlerinin (başta İç Güvenlik Bakanlığı ve FBI olmak üzere) yeni bir tehdit kategorisine odaklandığını ortaya koydu: “Teknoloji karşıtı şiddet içeren aşırılık” (Anti-tech violent extremism).
Peki, teknoloji şirketlerine veya yapay zeka altyapılarına yönelik sivil itirazlar ne zaman bir “güvenlik tehdidi” olarak algılanmaya başlandı?
Yapay Zeka ve Veri Merkezlerine Yönelik Büyüyen Öfke
Giderek daha fazla hayatımıza nüfuz eden üretken yapay zeka sistemleri, arka planda devasa bir donanım ve enerji altyapısına ihtiyaç duyuyor. Özellikle yeni nesil veri merkezlerinin inşası, yüksek enerji ve su tüketimi nedeniyle yerel toplulukların büyük tepkisini çekiyor. Computing UK’in aktardığına göre, Kaliforniya ve New Jersey gibi bölgelerde veri merkezlerinin inşasına karşı düzenlenen halk toplantılarında tansiyon giderek yükseliyor ve protestolar artıyor.
Ancak istihbarat raporlarına yansıyan endişe sadece çevre protestolarıyla sınırlı değil. Yapay zekanın işsizliğe yol açacağı korkusu, büyük teknoloji şirketlerinin artan tekelleşmesi, veri politikalarındaki şeffaflık eksikliği ve yaygın gözetim mekanizmalarına duyulan tepki, geniş bir toplumsal kesimde teknoloji karşıtı bir hassasiyet yaratmış durumda. Fast Company’nin detaylandırdığı gibi, anketler ABD’li gençlerin ve yetişkinlerin önemli bir kısmının yapay zekanın toplumsal etkilerinden giderek daha fazla endişe duyduğunu gösteriyor.
Protesto Haktır, Peki Nerede Suç Sayılıyor?
Güvenlik güçlerinin “teknoloji karşıtı aşırılık” tanımını genişletmesi, sivil haklar savunucularını haklı olarak endişelendiriyor. Sızdırılan belgelere göre, bir veri merkezinin etrafında fotoğraf çekmek, güvenlik önlemlerini gözlemlemek veya şirket yöneticilerini protesto etmek gibi anayasal haklar kapsamındaki eylemlerin, birer “şüpheli faaliyet” (suspicious activity) olarak raporlanabildiği görülüyor.
Sivil haklar avukatları, meşru siyasi eleştirilerin, çevre kampanyalarının ve teknoloji devlerine yönelik sivil itirazların bir terörle mücadele torbasına atılmasının, ifade özgürlüğü ve algoritmik yönetişim üzerindeki demokratik tartışmaları boğacağı konusunda uyarıyor.
Gerçek Şiddet Olayları ve “Unabomber” Etkisi
Madalyonun diğer yüzünde ise, teknoloji karşıtlığını gerçekten şiddet eylemlerine döken radikal gruplar ve bireyler bulunuyor. Uluslararası Terörle Mücadele Merkezi’nin (ICCT) yakın tarihli raporuna göre, son dönemde Avrupa ve Kuzey Amerika’da teknoloji karşıtı şiddette bir artış gözlemleniyor. Theodore Kaczynski (Unabomber) gibi figürlerden ilham alan bu yeni nesil radikaller; yapay zeka araştırmaları yapan kurumlara ve teknoloji yöneticilerine yönelik sabotaj girişimlerinde bulunuyor.
Güvenlik güçlerinin asıl müdahale etmesi gereken alan bu tür organize şiddet eylemleriyken; hedef kitlenin muğlak bırakılması, sıradan bir aktivistin, dijital haklar savunucusunun veya akademisyenin de bu geniş güvenlik şemsiyesi altında izlenmesine yol açabiliyor.
Algoritmik Gelecekte Sivil İtirazın Yeri
İçinden geçtiğimiz süreçte yapay zeka, sadece ticari bir teknolojik ürün olmaktan çıkıp, ulusal otonomi, veri egemenliği ve sentetik varlıkların kontrolü meselelerinin tam merkezine oturmuş durumda. Turning Point Magazine’in de altını çizdiği üzere, veri merkezlerine ve yapay zeka altyapılarına yönelik itirazlar, önümüzdeki dönemin en büyük sivil itaatsizlik hareketlerinden birine dönüşme potansiyeli taşıyor. Teknolojinin dayattığı bu yeni düzene karşı çıkanların sesini “aşırılık” olarak damgalamak yerine, veri politikaları ve küresel çoğunluk üzerindeki etkileri üzerine daha açık, demokratik bir diyalog kurmak gerekiyor.
