Erkan Saka
Küresel yapay zeka yarışında devletlerin algoritmik otonomilerini koruma çabaları (ki “Egemen Yapay Zeka” tartışmalarının kalbinde bu yatar) büyük bir donanım duvarına çarpmış durumda. The Next Web’de yayımlanan çarpıcı bir rapora göre, ABD hükümeti şu an kamuoyuna açıklamakta zorlandığı yapısal bir krizle karşı karşıya: Pentagon tarafından “ulusal güvenlik ve tedarik zinciri tehdidi” olarak kara listeye alınan yapay zeka şirketi Anthropic, aynı zamanda Ulusal Güvenlik Ajansı’nın (NSA) vazgeçilmezi haline gelmiş durumda.
Peki bu devasa çelişki nasıl ortaya çıktı? Cevap, yazılımın gücünde değil, donanımın eksikliğinde gizli.
Çip Kıtlığı ve 9 Milyar Dolarlık Gizli Fon
Gelişmiş frontier (öncü) yapay zeka modellerini çok gizli askeri ağlarda çalıştırmak, devasa bir işlem gücü ve özel altyapılar gerektiriyor. Ancak ABD ordusu ve istihbarat birimleri, siber güvenlikte ve istihbarat analizlerinde hayati önem taşıyan alternatif modelleri kendi altyapılarında çalıştıracak çipleri (özellikle Nvidia’nın Grace Blackwell süper çipleri gibi donanımları) bulamıyor. Tüketici elektroniğini vuran küresel çip kıtlığı, devletin gizli yapay zeka altyapısını kurmasını da fiilen engelliyor.
Bu çaresizlik, Beyaz Saray’ın NSA’e, Pentagon’un kara listesindeki Anthropic’in gelişmiş modelini kullanmaya devam etmesi için özel izin vermesiyle sonuçlandı. Buna paralel olarak, CIA ve NSA’in kendi “çok gizli” donanım altyapılarını, sıvı soğutmalı ve devasa elektrik tüketen veri merkezlerini kurabilmeleri için 9 milyar dolarlık acil bir fon onaylandı. Ancak bu merkezler inşa edilene kadar, istihbarat kurumları Anthropic’e muhtaç.
Project Glasswing ve Claude Mythos: 1 Ayda 10.000 Kritik Açık
NSA’in Anthropic’ten kopamamasının teknik bir sebebi daha var: Şirketin siber güvenlik odaklı yeni modeli Claude Mythos. Halka açık kullanıma sunulmayacak kadar “yetenekli” bulunan bu model, Anthropic’in “Project Glasswing” (Camkanat Kelebeği) adını verdiği özel bir inisiyatifle çok kısıtlı sayıda partnere açılmıştı.
Sonuçlar siber güvenlik dünyasını sarsacak cinsten: Claude Mythos Preview, sadece bir ay içinde, 27 yıllık uzman insan denetiminden kaçmayı başarmış 10.000’den fazla kritik sıfır gün (zero-day) zafiyeti tespit etti. Model, yazılım açıklarını bulma ve exploit (kötüye kullanım) geliştirme konusunda o kadar otonom çalışıyor ki, güvenlik mühendisleri eve gittikten sonra sistemi kendi başına analiz edip bulguları raporlayabiliyor.
Küresel Genişleme: “Beş Göz” ve Ötesi
Anthropic’in etki alanı sadece ABD ile sınırlı değil. Financial Times’ın haberine göre şirket, Project Glasswing’i genişleterek aralarında Kanada, Avustralya, Yeni Zelanda gibi “Beş Göz” (Five Eyes) istihbarat ittifakı üyelerinin, NATO’nun ve AB siber güvenlik ajansı ENISA’nın da bulunduğu 15’ten fazla ülkede 150 yeni kuruma açtı. Su, enerji, sağlık ve telekomünikasyon gibi kritik altyapıların güvenliği bu model üzerinden sağlanmaya çalışılıyor.
Sonuç: Alternatif Donanım Yoksa, Kurallar Çöker
ABD’nin yaşadığı bu büyük çelişki, yapay zeka etiği ve algoritmik yönetişim alanında çalışanlar için net bir ders barındırıyor: Egemen Yapay Zeka stratejileri sadece yazılım geliştirmekle veya yerel dil modelleri eğitmekle değil; o yazılımı çalıştıracak çip, soğutma ve veri merkezi altyapısına bağımsız olarak sahip olmakla doğrudan ilgilidir.
Devletler hassas operasyonlarında hangi yapay zeka şirketlerinin yer alacağını bürokratik kararlarla kontrol etmek istiyor. Ancak donanım alternatifiniz yoksa; yıllık geliri 30 milyar dolara fırlayan, trilyon dolarlık değerlemeyle halka arza hazırlanan ve kendi Savunma Bakanlığınızın “güvenilmez” ilan ettiği bir teknoloji şirketinin algoritmalarına kendi ulusal güvenliğinizi emanet etmek zorunda kalırsınız.
Algoritmaların, ulus-devlet sınırlarını ve bürokratik yasakları donanım tekelleri üzerinden nasıl aşabildiğini izlemeye devam edeceğiz.
