SosyalKafa

Ebeveynliğin Yeni “Ortak”ı Yapay Zeka: Momfluencer’ların Gözünden YZ Destekli Annelik

Sosyal medyanın annelik üzerindeki baskısı ve “mükemmel anne” olma beklentisi her geçen gün artarken, annelerin yeni bir kurtarıcısı var gibi görünüyor: Yapay Zeka. Lilian Schmidt gibi annelik ve teknoloji alanında içerik üreten momfluencer’lar (anne influencer’lar), ev işleri, çocuk bakımı ve zihinsel yükün getirdiği stresi yönetmek için ChatGPT ve benzeri üretken yapay zeka araçlarını “eş-ebeveyn” (coparent) olarak konumlandırıyor. Ancak bu eğilim, “babalar nerede?” ve “kadınların yapay zeka kullanımıyla ilgili fırsatlar ve riskler neler?” sorularını da beraberinde getiriyor.

Uykusuz Gecelerden Yapay Zeka Destekli Rutinlere

Wired’da yayımlanan bir makaleye göre, Zürih’te marka danışmanlığı yapan Lilian Schmidt’in hikayesi oldukça çarpıcı. Kızının uyku sorunlarına ne uzmanların ne de doktorların çare bulamadığını belirten Schmidt, çaresizlikle başvurduğu ChatGPT’den hiç beklemediği bir tavsiye alıyor: Çocuğun daha fazla uyarılmaya ihtiyacı olduğu, örneğin uyumadan önce trambolinde zıplaması gerektiği! Bu sıradışı tavsiyenin işe yaramasıyla Schmidt, yapay zekayı adeta bir ebeveyn ortağına dönüştürerek “Coparent” adlı kendi özel GPT’sini tasarlıyor ve bunu diğer annelere satmaya başlıyor.

Bu durum sadece bir örnek değil. Sarah Dooley gibi diğer momfluencer’lar da diş fırçalama şarkıları uydurmaktan haftalık yemek planlamaya, randevu takibinden çocuklarla etkinlik kurgulamaya kadar pek çok günlük rutini yapay zekaya devrediyor. Hedef, annelerin üzerinde ağır bir baskı yaratan zihinsel yükü (mental load) hafifletmek ve çocuklarına daha kaliteli zaman ayırabilmek.

Yapay Zekada Cinsiyet Uçurumu (AI Gender Gap) ve “Anne Suçluluğu”

Peki kadınlar yapay zekayı bu kadar yoğun kullanıyor mu? Harvard Business School tarafından yürütülen güncel bir araştırma, dünya genelinde erkeklerin üretken yapay zekayı kadınlardan yaklaşık %16 daha fazla kullandığını ortaya koyuyor. Kadınların yapay zeka kullanımından çekinmesinin arkasında “hile yapmak” olarak algılanma korkusu ve “anne suçluluğu” (mom guilt) yatıyor olabilir.

Bunu tersine çevirmek isteyen Reese Witherspoon veya Mel Robbins gibi isimler, yapay zekayı kadınları güçlendiren bir araç olarak sunarken, Mother AI platformunun kurucusu Stephanie LeBlanc-Godfrey gibi teknoloji uzmanları daha eleştirel bir yaklaşım sergiliyor. LeBlanc-Godfrey, yapay zeka geliştiricilerinin toplumun gerçekliğini (örneğin annelerin ihtiyaçlarını) yansıtmadığını belirterek, bu araçların “soluk, erkek ve bayat” (pale, male, and stale) bir tasarıma sahip olduğunu savunuyor. Ayrıca “yapay zeka kullanmayı feminizmle özdeşleştirmenin”, annelerin zaten daralan zamanlarına yeni bir verimlilik takıntısı eklemekten öteye gidemeyeceğini vurguluyor.

Peki Ya Babalar? Görünmez Emek Gerçeği

Yapay zeka araçları yemek tarifleri çıkarıp okul formlarını hatırlatabilir; ancak bu, ev içindeki sorumlulukların hala büyük ölçüde kadınların omuzlarında olduğu gerçeğini değiştirmiyor. Pew araştırmalarına göre babalar ev işlerine eskisinden daha fazla katılsa da, organizasyon ve planlamanın getirdiği zihinsel yük hala “kadınların sorunu” olarak görülüyor. Yapay zekanın çamaşır makinesi veya elektrik süpürgesi gibi ev işlerini “kolaylaştırdığı” iddia edilse de, aslında kadını eve bağlayan yeni bir teknolojik zincir haline gelme riski bulunuyor. Erkekler yapay zekayı genellikle kariyerlerini ilerletmek veya borsa analizi yapmak için kullanırken, kadınların aynı teknolojiyi beslenme çantası hatırlatıcıları kurmak için kullanması, toplumsal cinsiyet rollerinin teknolojiye nasıl entegre olduğunu açıkça gösteriyor.

Çocuklar İçin Riskler ve Veri Gizliliği

İşin bir diğer boyutu da çocukların bu teknolojiyle olan ilişkisi. Uzmanlar, yapay zekanın ebeveyn rehberliğinin yerini alamayacağı konusunda uyarıyor. Navigating the Digital Jungle platformundaki bir analize göre, yapay zeka algoritmalarının çocuk gelişimi konusunda verdiği tavsiyeler “ortalama” verilere dayanıyor ve her çocuğun benzersiz gelişimini göz ardı edebiliyor. Daha da önemlisi, çocuklara dair hassas verilerin, uyku düzenlerinin ve alışkanlıklarının teknoloji şirketlerinin eline geçmesi ciddi mahremiyet endişelerine yol açıyor.

Buna ek olarak, çocukların sohbet botlarına insanlardan daha fazla güvenmeye başlaması veya derin kurgu (deepfake) gibi riskler, yapay zekanın eğitim destekli sınırlarının aşılmaması gerektiğini gösteriyor. Amerikan Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Akademisi (AACAP) verileri, AI kullanımının çocuklarda sosyalleşme sorunlarına ve aşırı bağımlılığa yol açabileceğine dikkat çekiyor.

Erkan Saka

Academic; Blogger; Metalhead; BJK Fan; @SosyalKafa Coordinator