Çin üniversiteleri, çeviribilim ve yabancı dil programlarını kapatırken; “somutlaşmış yapay zeka”, yapay zeka ve robotik gibi alanlarda yeni bölümler açıyor.
Dil bölümleri kapanıyor, yeni hedef “somutlaşmış yapay zeka”
Rest of World’ün haberine göre, Çin’deki üniversiteler yapay zekanın iş gücü piyasasını dönüştürmesiyle birlikte akademik programlarını yeniden şekillendiriyor. Bir dönem hızla büyüyen yabancı dil ve çeviribilim programları kapatılırken, bunların yerine “somutlaşmış yapay zeka” (embodied intelligence), robotik ve veri zekası gibi alanlarda yeni lisans programları açılıyor. Uzmanlara göre bu dönüşüm yalnızca Çin’e özgü değil; dünya genelinde yükseköğretim kurumları, yapay zeka çağında hangi becerilerin gelecekte değerini koruyacağını yeniden tartışıyor.
Mayıs 2026’da yayımlanan ve 70 Çin üniversitesinin gelecek akademik yıla ilişkin program değişikliklerini inceleyen bir araştırma, dil odaklı müfredatlarda kapsamlı kesintiler yapıldığını ortaya koydu. Araştırmaya göre sekiz Japonca, beş Almanca ve beş çeviribilim programı kaldırıldı.
Çin merkezli eğitim danışmanlığı şirketi MyCOS, bu değişimin arkasında değişen küresel dinamikler ile yapay zeka destekli çeviri araçlarının hızla gelişmesinin bulunduğunu belirtti. Raporda, uzun yıllar boyunca Çin’in en hızlı büyüyen üniversite programları arasında yer alan yabancı dil bölümlerinin artık öğrencileri geleceğe nasıl hazırlaması gerektiğini yeniden düşünmek zorunda kaldığı ifade edildi.
Öncelik yapay zeka odaklı bölümlerde
Rest of World’ün haberine göre Çin Eğitim Bakanlığı, 2026 akademik yılı için toplam 38 yeni lisans programına onay verdi. Yeni bölümlerin büyük bölümü teknoloji ve dijitalleşme ekseninde şekillendi.
Onay verilen programlar arasında ticari yapay zeka (commercial AI), veri zekası (data intelligence), “somutlaşmış yapay zeka” (embodied intelligence), “alçak irtifa ekonomisi ve yönetimi” (low-altitude economy and management) adı verilen, drone, uçan taksi ve diğer düşük irtifa hava araçlarına dayalı yeni ekonomik faaliyet alanlarına odaklanan programlar ve yarı iletken ekipman mühendisliği ile nadir toprak elementleri bilimi gibi alanlar yer alıyor.
Bakanlığa göre bu programlar, Çin’in stratejik sektörlerini desteklemek, geleneksel sanayiyi dönüştürmek ve geleceğin ekonomik büyümesi için ihtiyaç duyulan insan kaynağını yetiştirmek amacıyla tasarlandı.
Nisan ayında ise dokuz üniversiteye “somutlaşmış yapay zeka” alanında öğrenci kabul etme izni verildi. Çin’de bu kavram; insansı robotlar, otonom makineler ve fiziksel dünyayla etkileşime girebilen yapay zeka sistemlerini ifade ediyor.
Yapay zeka yalnızca dil bölümlerini etkilemiyor
Rest of World tarafından aktarılan MyCOS verilerine göre üniversitelerdeki yeniden yapılanma yalnızca yabancı dil programlarıyla sınırlı değil.
2020-2024 yılları arasında Çin’in önde gelen üniversitelerinde en fazla küçülen alanlardan biri e-ticaret programları oldu. Araştırma, bunun Alibaba ve JD.com gibi şirketlerin öncülüğünde yıllarca büyüyen internet ekonomisindeki yavaşlamayı yansıttığını belirtiyor.
2025 yılında ise en fazla kesinti pazarlama bölümlerinde yaşandı. İncelenen 70 üniversitede toplam 16 pazarlama programı kapatıldı. Rapora göre bunun temel nedeni değişen iş gücü piyasası ile geçmiş yıllardaki aşırı program genişlemesinin dengelenmek istenmesi oldu.
ABD’de de benzer bir dönüşüm yaşanıyor
Dönüşüm yalnızca Çin’le sınırlı değil.
Rest of World’ün haberinde bildirildiği üzere, eğitim platformu Programmes.com verilerine göre ABD’de yapay zeka alanındaki yüksek lisans programlarının sayısı 2022-2026 arasında yaklaşık iki katına çıktı. Bugün ülkede 304 üniversite yapay zeka derecesi sunarken, bunların 193’ünü lisans programları oluşturuyor.
Çin ve ABD yükseköğretim sistemleri üzerine çalışan Syracuse University öğretim üyesi Yingyi Ma, bu farkın iki ülkenin eğitim yaklaşımından kaynaklandığını belirtiyor.
Ma’ya göre Çin’in avantajı belirli alanlarda çok kısa sürede büyük ölçekli insan kaynağı yetiştirebilmesi. Ancak bunun riski bazı disiplinlerin uzun vadeli önemi tam anlaşılmadan gözden çıkarılması ve belirli alanlarda aşırı yoğunlaşma yaşanması.
ABD’nin avantajı ise daha merkezi olmayan yapısı sayesinde üniversitelerin farklı modeller deneyebilmesi. Ancak Ma, bunun da parçalanmış bir yapı ve eşitsizlik gibi sorunları beraberinde getirdiğini vurguluyor.
Beşeri bilimler tamamen gözden çıkarılmıyor
İlginç biçimde, yapay zekanın yükselişi bazı teknoloji ve finans yöneticilerine göre beşeri bilimlerin önemini azaltmıyor.
Rest of World’ün aktarımına göre, Nvidia CEO’su Jensen Huang, İngiliz Dili ve Edebiyatı mezunlarının geleceğin en değerli mezunları arasında olabileceğini belirterek, “Yapay zekanın programlama dili İngilizcedir.” ifadelerini kullandı.
BlackRock Operasyon Direktörü Robert Goldstein da şirketin tarih, İngiliz dili ve diğer beşeri bilimler mezunlarına daha fazla önem vermeye başladığını açıkladı.
Çin’de ise beşeri bilimler tamamen kaldırılmıyor; yapay zekayla yeniden tasarlanıyor.
Ülkenin önde gelen sanat ve medya kurumlarından Communication University of China, fotoğrafçılık, çizgi roman ve görsel iletişim tasarımı gibi beş bölümü kapatırken, bunların yerine “Akıllı Görüntüleme Sanatı” (Intelligent Imaging Art) gibi yapay zeka odaklı yeni programlar açtı.
Üniversitede yaklaşık 60 yıllık geçmişe sahip “Svahili Çevirisi: Kuram ve Uygulama” dersini veren Ao Manyun, öğrencilerin artık yapay zeka çeviri araçları karşısında insan çevirisinin geleceğini sorguladığını söyledi.
Bu nedenle dersin içeriği de yeniden tasarlandı.
Manyun’a göre amaç artık öğrencilere yalnızca çeviri öğretmek değil; karmaşık çeviri süreçlerinde yapay zeka sistemlerini yönlendirebilen, çıktıları değerlendirebilen ve kaliteyi denetleyebilen uzmanlar yetiştirmek.
Buna karşın uygulamalı dilbilim araştırmacısı Shaohua Fang, yabancı dil eğitiminin üniversitelerde önemini koruyacağını düşünüyor.
Fang’a göre yapay zeka, uzmanlık düzeyinde yabancı dil bilgisi gerektiren mesleklerin yerini tamamen alamayacak. Üniversitelerin sunduğu kültürel, dilsel ve analitik birikim ise yalnızca yapay zeka araçlarıyla edinilemeyecek.
Türkiye’de de yapay zeka üniversite “vitrinine” taşınacak
Türkiye’de son günlerde yapay zeka ve üniversitelere ilişkin bazı gelişmeler yaşandı. Yükseköğretim Kurulu (YÖK), 2026-2027 eğitim öğretim yılı için yükseköğretim programlarını geleceğin iş gücü ihtiyaçları doğrultusunda yeniden yapılandırdığını açıkladı.
YÖK, bu kapsamda 7 lisans ve 9 ön lisans olmak üzere toplam 16 yeni program duyurdu. Yeni bölümler arasında “Tarih ve Yapay Zeka”, “Felsefe ve Yapay Zeka” ve “İşletme ve Yapay Zeka” programları öne çıkarken; yapay zekanın yalnızca mühendislik alanıyla sınırlı kalmayıp sosyal bilimlerle de buluşturulması hedefleniyor.
Ön lisans düzeyinde ise Yapay Zeka Destekli Web Tasarımı ve Kodlama, Yapay Zeka Destekli Tasarım ve Animasyon, Dijital Oyun Teknolojileri, Mobil Güvenlik Teknolojileri ve İlaç Üretim Teknolojisi gibi yeni programlar 2026 YKS tercih kılavuzunda ilk kez yer alacak. Bu programlara yönelik alt yapı çalışmaları ve akademik kadro planlamasına ilişkin ise kamuoyuna sunulmuş bir açıklamaya henüz rastlanmadı. Yaşanan bu gelişmelerin “ismen” mi, “cismen” mi sonuçlar üreteceği önümüzdeki günlerde sıkça tartışılacağa benziyor.



