Erkan Saka
FIFA’nın 20 Milyar Dolarlık Kriz Planı ve UEFA’nın Tarihi Boykot Resti: Futbol Satılık mıdır?
Dünya futbolu, tarihinin en derin yönetimsel ve finansal krizlerinden biriyle karşı karşıya. FIFA Başkanı Gianni Infantino’nun, Dünya Kupası ve diğer küresel turnuvaların ticari haklarını özel sermaye şirketlerine devretme planı, futbolun Avrupa’daki patronu UEFA ve 55 üye federasyonunun sert duvarına çarptı. Konunun gizlilik içinde yürütülmesi ve küresel futbol mirasının finansallaştırılması, spor dünyasında eşi benzeri görülmemiş bir restleşmeyi beraberinde getirdi.
Avrupa futbolunun çatı kuruluşu olan UEFA, tüm üye ülke federasyonlarının oy birliğiyle aldığı tarihi bir kararla, FIFA’nın bu tekliften tamamen vazgeçmemesi halinde tüm FIFA organizasyonlarını boykot edeceğini duyurdu.
20 Milyar Dolarlık Mülkiyet Planı: FIFA Ne Yapmak İstiyor?
Süreç, İngiliz basınında çıkan sızıntıların ardından FIFA’nın yeni ticari yapılanmasını doğrulamasıyla patlak verdi. The Guardian tarafından aktarılan bilgilere göre, FIFA dev Amerikan yatırım bankası JP Morgan ile iş birliği yaparak “FIFA Forward Enterprise” (FFE) adında yeni bir şirket kurmayı planlıyor.
Bu yeni yapı üzerinden Dünya Kupası, Kulüpler Dünya Kupası ve kadınlar turnuvalarının ticari işletme haklarının azınlık hisseleri özel yatırımcılara satılacak. Şirket için öngörülen toplam değerleme ise 20 milyar dolar civarında.
AP News’in raporuna göre, kurulması planlanan FFE şirketinin ana yatırımcı adayları arasında ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı Jared Kushner’ın kardeşi Joshua Kushner tarafından yönetilen Thrive Eternal fonu yer alıyor. FIFA, bu satışla elde edeceği yaklaşık 4.2 milyar dolarlık nakit girdiyi, kendisine bağlı 211 üye federasyona dağıtmayı vaat ediyor. Planda federasyonlara tek seferlik 20 milyon dolarlık hibe teklif edilirken, reddedilmesi durumunda mevcut geliştirme fonlarının %75 oranında kesileceği tehdidi öne sürülüyor.
UEFA ve 55 Üye Ülkeden Tarihi Bildiri: “Dünya Kupası Satılık Değildir”
FIFA’nın federasyonlara yönelik ültimatom niteliğindeki bu mali hamlesine yanıt gecikmedi. UEFA ve bünyesindeki 55 ulusal futbol federasyonu, gerçekleştirdikleri olağanüstü toplantının ardından oy birliğiyle ortak bir bildiri yayımladı.
UEFA’nın resmi sitesinden paylaşılan sert bildiride şu ifadeler öne çıktı:
“UEFA ve 55 üye federasyonu tek bir vücut halinde hareket etmektedir. FIFA’nın Dünya Kupası ve diğer turnuvalardaki mülkiyet paylarını özel yatırımcılara devretme teklifini oy birliğiyle ve kesin bir dille reddediyoruz. Dünya Kupası bir yatırım ürünü olarak görülemez. Bu turnuva, futbolun en büyük sportif miraslarından biridir… Dünya Kupası satılık değildir.”
Bildiride, FIFA’nın bu kararı futbolun temel paydaşları olan kulüpler, ligler, oyuncular ve taraftarlar ile hiçbir şeffaf istişare yürütmeden kapalı kapılar arkasında aldığı vurgulandı. UEFA, özel yatırımcıların sisteme girdiği andan itibaren futbolun yönetiminde kalıcı bir “kâr elde etme zorunluluğu” oluşacağını ve bunun uluslararası maç takvimini, turnuva formatlarını ve oyunun ruhunu tamamen bozacağını savundu.
ITV News’in haberine göre, UEFA bildirisiyle birlikte net bir ultimatom koydu: FIFA bu planı tamamen rafa kaldırıp turnuvaları özel mülkiyete açmayacağına dair hukuki garantiler vermediği sürece, hiçbir Avrupa milli takımı FIFA turnuvalarına katılmayacak.
Özel Sermaye ve Futbolun “Platformlaşması”: Tehlike Nerede?
FIFA ile UEFA arasındaki bu çatışma, sadece iki kurum arasındaki bir güç mücadelesi değil; futbolun kamusal bir değer mi yoksa tamamen şirketleşmiş bir sermaye aracı mı olacağı sorusunun cevabıdır.
World Soccer Talk tarafından yapılan analizde belirtildiği gibi, özel equity (özel sermaye) fonlarının spora dahil olması durumunda yatırımcıların temel sorumluluğu oyunu korumak değil, hissedarlara maksimum finansal geri dönüş sağlamak olmaktadır. Bu durum uzun vadede şu riskleri beraberinde getiriyor:
- Takvim Sıkışıklığı ve Oyuncu Sağlığı: Hisse sahiplerinin daha fazla gelir beklentisi, daha fazla maç, daha sık Dünya Kupası organizasyonu ve uzatılmış turnuva formatları anlamına gelecektir.
- Karar Alma Mekanizmalarının Amortismanı: Maç saatleri, yayın hakları ve ev sahibi ülke seçimleri sportif liyakatten ziyade yatırımcıların kârlılık hedeflerine göre şekillenecektir.
- Yönetimsel Baskı ve Şantaj: Küçük federasyonların finansal bağımlılığı kullanılarak futbolun demokratik karar alma süreçleri vesayet altına alınacaktır.
Infantino, benzer bir hamleyi 2018 yılında SoftBank destekli 25 milyar dolarlık gizli bir teklif ile yapmaya çalışmış ancak yine Avrupa’nın sert direnciyle karşılaşmıştı. Şimdi ise FIFA Council üyelerinin dahi sonradan haberdar olduğu bu yeni FFE modeli, futbolun geleceğini tamamen oylamaya açıyor.
Gözler 19 Eylül’e Çevrildi
FIFA, üye federasyonlara bu yeni mali teklifi onaylamaları için Eylül ayının ortasına kadar süre tanıdı. Ancak Avrupa futbolunun topyekün boykot kararı, Dünya Kupası’nın Fransa, İspanya, İngiltere, Almanya, Brezilya yıldızlarının ve Avrupa ekranlarının olmadığı bir organizasyona dönüşme riskini doğuruyor. Avrupa olmadan düzenlenecek bir Dünya Kupası’nın ticari değerinin hedeflenen 20 milyar doların yanına dahi yaklaşamayacağı açık.
