Serhatcan Yurdam
Oxford Üniversitesi araştırmacılarının yeni çalışması, sosyal medya paylaşımlarını yazarken ya da düzenlerken kullanılan yapay zeka araçlarının yalnızca dili iyileştirmekle kalmadığını, kullanıcıların ifade ettiği görüşlerin yönünü de sistematik biçimde değiştirebildiğini ortaya koydu. Araştırmaya göre milyonlarca küçük değişiklik zaman içinde kamuoyunun genel eğilimini etkileyebilir
Oxford Internet Institute (OII) ile Hasso Plattner Institute araştırmacılarının yürüttüğü çalışma, büyük dil modellerinin (LLM) tartışmalı toplumsal konulardaki sosyal medya gönderilerini düzenlerken, “orijinal anlamı koru” talimatı verilse bile içeriklerin yönünü tutarlı biçimde değiştirdiğini gösterdi. Araştırmacılar ayrıca gerçek sosyal ağ verileri üzerinde yaptıkları simülasyonlarla bu küçük değişimlerin zaman içinde birikerek daha geniş ölçekte kamuoyu eğilimlerini etkileyebileceğini ortaya koydu.
“AI-Mediated Communication Can Steer Collective Opinion“ başlığıyla yayımlanan araştıma, yapay zeka alanının önde gelen bilimsel etkinliklerinden ICML 2026 bünyesindeki AI4Good ve Technical AI Governance Research çalıştaylarında bilim dünyasıyla paylaşılacak.
Yapay zeka yalnızca metni düzeltmiyor
Araştırmanın en dikkat çekici bulgusu, üretken yapay zekanın yalnızca yazım hatalarını düzeltmek veya ifadeyi akıcı hale getirmekle sınırlı kalmaması.
Araştırma ekibi araştırmanın ilk aşamasında; farklı şirketlere ait büyük dil modellerinden kullanıcıların yazdığı metinleri sosyal medya paylaşımına uygun hale getirmelerini istedi. Daha sonra yapay zekanın oluşturduğu yeni metinlerle orijinal içerikleri karşılaştırdı.
Analizler, yapay zeka sistemlerinin kullanıcıların savunduğu görüşün yönünü sistematik biçimde değiştirdiğini gösterdi. Üstelik bu değişim, modele açık biçimde “orijinal anlamı koruması” talimatı verilmesine rağmen ortaya çıktı.
🔎 Araştırmanın Temel Bulguları
Oxford Internet Institute araştırmacılarının çalışmasına göre yapay zeka destekli sosyal medya araçları, kullanıcıların paylaşımlarını yalnızca düzenlemekle kalmıyor; görüşlerin yönünü de fark edilmeden değiştirebiliyor.
- Yapay zeka sistematik önyargılar üretebiliyor.
Büyük dil modelleri, tartışmalı konulardaki sosyal medya paylaşımlarının ifade ettiği pozisyonu değiştirebiliyor. - Bu durum tek bir modele özgü değil.
Farklı yapay zeka sistemleri benzer yönlerde eğilim gösterdi. Modeller; silah kontrolü, esrarın yasallaştırılması ve feminizm gibi başlıklarda belirli pozisyonları desteklerken, ateizm ve idam cezası gibi konularda ters yönde kaymalar üretti. - Küçük değişiklikler zamanla büyüyebiliyor.
Gerçek sosyal ağ verileriyle yapılan simülasyonlar, tek tek paylaşımlardaki küçük yönlendirmelerin milyonlarca etkileşim boyunca birikerek çevrimiçi kamuoyunu etkileyebileceğini gösterdi. - Yeni bir kamuoyu etki mekanizması ortaya çıkıyor.
Araştırmacılara göre sosyal medya platformlarına entegre edilen yapay zeka sistemleri, görüşlerin çevrimiçi ortamda yayılma biçimini etkileyerek şeffaflık, hesap verebilirlik ve düzenleme açısından yeni sorular doğuruyor. - Önyargının kaynağı yalnızca model değil.
Platformların yapay zekayı nasıl uyguladığı, sistem talimatları ve tasarım tercihleri de ortaya çıkan etkinin yönünü ve büyüklüğünü önemli ölçüde değiştirebiliyor.
Gerçek sosyal ağlar üzerinde test edildi
Araştırmanın ikinci aşamasında ekip, X ve Facebook’tan elde edilen gerçek sosyal ağ verilerini kullanarak matematiksel modellemeler gerçekleştirdi.
Bu simülasyonlarda, tek tek paylaşımlara eklenen çok küçük yön değişikliklerinin kullanıcılar arasında yayılarak zaman içinde daha geniş ölçekli fikir değişimlerine dönüşebildiği gözlendi. Araştırmacılar, tek başına önemsiz görünen düzenlemelerin milyonlarca etkileşim sonunda kolektif kamuoyunu etkileyebileceğini ileri sürmekte.
Grok örneği: Tek bir talimat bile sonucu değiştirebiliyor
Araştırmacılar, X platformundaki “Explain this post” özelliğini yeniden oluşturarak kürtaj tartışmaları üzerinden ayrı bir deney gerçekleştirdi.
Deneyde Grok’un yaşam yanlısı (pro-life) paylaşımlara, kürtaj hakkını savunan (pro-choice) paylaşımlara kıyasla daha destekleyici açıklamalar ürettiği görüldü.
Araştırmacılar sistem talimatlarını tek tek kaldırarak bu eğilimin kaynağını inceledi. Sonuçta, “gerekirse ana akım anlatılara meydan oku” yönündeki tek bir sistem talimatının bu farklılığı oluşturduğu tespit edildi.
Çalışmaya göre bu bulgu, platformların yapay zeka sistemlerine verdiği görünmeyen talimatların kamuoyu üzerindeki etkiyi değiştirebileceğini gösteriyor.
“Hukukun henüz yetişemediği yeni bir etki biçimi”
Çalışmanın kıdemli araştırmacılarından Oxford Internet Institute öğretim üyesi Prof. Sandra Wachter, araştırmanın mevcut düzenlemelerin henüz ele almadığı yeni bir etki alanına işaret ettiğini belirtti.
Nitekim Avrupa Birliği’nin AI Act ve Digital Services Act gibi düzenlemeleri sistemik riskler, zararlı içerikler ve demokratik süreçlere yönelik tehditlere odaklanmakta. Ancak yapay zekanın çevrimiçi içerikleri yazma, düzenleme veya bağlamsallaştırma yoluyla fikirleri ince biçimde yönlendirmesi mevcut çerçevelerde doğrudan ele alınmıyor.
Erkan Saka
Gökhan Korkmaz